Wie als zelfstandige geld opzij zet, heeft vaak het gevoel goed voor later te zorgen. Een spaarrekening groeit, beleggingen kunnen op termijn iets opleveren en de hypotheek wordt misschien langzaam afgelost. Toch is er een verschil tussen vermogen hebben en een pensioenvoorziening regelen. Dat verschil kan voor zzp'ers belangrijker worden als de voorgestelde Zelfstandigenwet doorgaat.
Hoe regelen zelfstandigen hun pensioen?
Er bestaat niet één manier waarop zzp'ers hun pensioen voorbereiden. De een legt maandelijks een vast bedrag in op een pensioenrekening, terwijl de ander liever zelf spaart of belegt. Sommige ondernemers hebben bovendien pensioen opgebouwd toen ze nog in loondienst werkten.
Uit het Pensioenonderzoek 2026 van Knab onder 1.040 zzp'ers blijkt dat 61 procent voor het pensioen rekent op vrij sparen of beleggen. Bij afzonderlijke vragen noemt 48 procent vrij sparen en 33 procent vrij beleggen. Daarnaast rekent 58 procent op pensioen uit een huidige of eerdere baan en 39 procent op lijfrente. De percentages overlappen, omdat deelnemers meerdere bronnen konden noemen.
Waarom vrij spaargeld aantrekkelijk kan zijn
Vrij vermogen heeft een duidelijk voordeel: de ondernemer beslist zelf wanneer het geld wordt gebruikt. Een zzp'er kan een buffer aanhouden voor maanden met minder opdrachten en daarnaast sparen voor de jaren na het werkzame leven. Ook kunnen onverwachte uitgaven aanleiding zijn om tijdelijk geld op te nemen.
Die vrijheid vraagt wel om discipline. Geld dat bedoeld is voor later, kan tussentijds aan andere zaken worden besteed. Bovendien leveren sparen en beleggen verschillende risico's op. Spaargeld kan door inflatie aan koopkracht verliezen en beleggingen kunnen in waarde dalen. Een bedrag op een rekening is daarom niet automatisch voldoende om tientallen pensioenjaren te bekostigen.
Wat verandert er mogelijk door de Zelfstandigenwet?
De voorgestelde Zelfstandigenwet bevat een toets waarmee zelfstandigen en opdrachtgevers vooraf meer duidelijkheid zouden kunnen krijgen over hun samenwerking. Een onderdeel daarvan is het voorzieningencriterium. Daarbij wordt gekeken of de ondernemer bepaalde voorzieningen heeft getroffen tegen ondernemersrisico's.
Volgens het voorstel tellen vrij spaargeld en vrij beschikbare beleggingen niet mee voor dat criterium. Pensioenregelingen, lijfrentes en bepaalde verzekeringen kunnen wel meetellen. Een zelfstandige met een flink vrij vermogen voldoet dus niet automatisch aan alle voorwaarden van de voorgestelde toets.
Dat betekent niet dat iemand zonder zo'n voorziening niet meer als zzp'er mag werken. Het betekent dat de nieuwe route voor voorafgaande duidelijkheid mogelijk niet beschikbaar is. De arbeidsrelatie moet dan volgens de bestaande regels worden beoordeeld. De wet is bovendien nog niet aangenomen en de definitieve voorwaarden staan niet vast.
Een pensioenpot is niet hetzelfde als een financiële buffer
Het onderscheid lijkt op het eerste gezicht vreemd. Waarom zou geld dat iemand voor zijn oude dag bewaart anders worden behandeld dan geld op een pensioenrekening? Het antwoord zit in de bestemming. Vrij vermogen blijft beschikbaar voor allerlei uitgaven, terwijl een pensioenproduct doorgaans aan voorwaarden voor opname is gebonden.
Voor zelfstandigen is het daarom verstandig om twee vragen los van elkaar te bekijken. Hoeveel geld is er beschikbaar als het werk tijdelijk stilvalt? En welke inkomsten zijn er straks wanneer werken niet meer vanzelfsprekend is? De antwoorden hoeven niet uit dezelfde rekening te komen.
Wat kun je nu al doen?
Een eerste stap is om alle verwachte pensioenbronnen op een rij te zetten. Kijk naar eerder opgebouwd werknemerspensioen, spaargeld, beleggingen, eventuele lijfrentes en de rol van de eigen woning. Maak daarna een inschatting van de maandelijkse uitgaven die je later wilt kunnen betalen.
Bekijk vervolgens welk deel van je vermogen vrij beschikbaar moet blijven en welk deel je bewust voor pensioen wilt reserveren. Houd daarnaast de verdere behandeling van de Zelfstandigenwet in de gaten, zonder nu al te doen alsof de voorgestelde regels definitief zijn.
Het onderzoek van Knab maakt vooral duidelijk dat veel zzp'ers hun pensioen op hun eigen manier organiseren. Dat is begrijpelijk, maar een goed gevulde spaarrekening geeft niet op iedere vraag hetzelfde antwoord. Financiële vrijheid voor vandaag en zekerheid over later verdienen allebei aandacht.
